ჩემი მიზანია, საზოგადოებამ გააცნობიეროს თავისი როლი მყინვარების დნობის პროცესში. ამ მიზნის რეალიზებისთვის ჩემს გამოწვევად ვაცხადებ ტუპუნგატოს მწვერვალის შესწავლას ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე ზონას დედამიწაზე. მინდა დავადგინო, როგორ იცვლება იქაური გარემო-პირობები და რა კავშირშია მთის მყინვარების დნობა ადამიანის საქმიანობასთან. სწორედ ამ პროცესის გასაზიარებლად შევქმენი ეს ბლოგი.
ტუპუნგატო მყინვარი სამხრეთ ამერიკის ანდების მთებში, არგენტინის მენდოზას პროვინციაში. მყინვარს დაერქვა სახელწოდება ახლომდებარე ვულკანის, ტუპუნგატოს საპატივცემულოდ, რომელიც 6,570 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ტუპუნგატო ჩილეს მეექვსე უმაღლესი მწვერვალია და ყველაზე მაღალი მთაა მდინარე მაიპოს აუზში.
მყინვარი წარმოადგენს მდინარე ტუპუნგატოს სისტემის მნიშვნელოვან წყაროდ, იკვებება თოვლითა და ყინულით, რომლებიც გროვდება ვულკანის ფერდობებზე. აქედან მიეწოდება წყალი სანტიაგოს და მის გარშემო მცხოვრებ 6,7 მილიონ ადამიანს. ტუპუნგატო ცნობილია თავისი განსაცვიფრებელი სილამაზით და პოპულარული ადგილია თავგადასავლებისა და მთამსვლელობის მოყვარულებისთვის.
გლობალური კლიმატის ცვლილება, გამოწვეული ადამიანის საქმიანობით, განსაკუთრებით სათბურის აირების გამოყოფით, მნიშვნელოვნად აისახა მთის მყინვარებზე, მათ შორის ტუპუნგატოზე. ტემპერატურის ზრდამ გამოიწვია მყინვარების დნობა და უკანდახევა, რაც ნიშნავს, რომ მათი ზომა თანდათან მცირდება. უფრო მაღალი ტემპერატურა იწვევს ყინულის დნობას უფრო სწრაფად, ვიდრე თოვლით შეიძლება შეივსოს, რაც მყინვარების მასის დაკარგვის მიზეზია.
მყინვარები უზრუნველყოფენ მტკნარი წყლის მნიშვნელოვან წყაროს, განსაკუთრებით არიდულ რეგიონებში. ტუპუნგატოს დნობა ამცირებს წყლის რესურსების ხელმისაწვდომობას, რაც პირდაპირ ემუქრება ადამიანებს, რომლებიც მდინარეებს ეყრდნობიან სასმელ წყალსა და სოფლის მეურნეობისთვის და ასევე ადგილობრივ ეკოსისტემებს. მცენარეები და ცხოველები, რომლებიც ადაპტირებულნი არიან ცივ, მაღალმთიან გარემოზე, შესაძლოა ახალი გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდნენ, რადგან მათი ჰაბიტატები იცვლება.
დნობის შედეგად გამოთავისუფლებული წყალი ასევე მონაწილეობს ზღვის დონის მატებაში, ხოლო მყინვარების უკანდახევამ შეიძლება გაზარდოს წყალდიდობის, მეწყერისა და ზვავების რისკი, რაც საფრთხეს უქმნის ახლომდებარე თემებსა და ინფრასტრუქტურას.
ტუპუნგატოს მიმდებარე მოსახლეობის ყოველდღიურობა და ცხოვრების ხარისხი მკვეთრად იცვლება, რადგან მათი ცხოვრება გარემო პირობებზეა დამოკიდებული. ნადირობა, თევზაობა, შემგროვებლობა და მეურნეობა აქ ძირითადი შემოსავლის წყაროა. ოდითგანვე ისინი ადაპტირებულნი იყვნენ ყინულის სეზონურ მატება-კლებასთან, ამიტომ კლიმატის სწრაფი ცვლილება მათ ძალიან ძნელად შეეგუებათ. შედეგად, ისინი იძულებულნი იქნებიან ახალი შემოსავლის წყაროები იპოვონ.
ჩრდილოეთში მცხოვრებ მოსახლეობას კლიმატთან ადაპტაციის პროცესში დახმარება სჭირდება. სახელმწიფო მათი მხარდაჭერისთვის ტექნიკას და რესურსებს აწვდის სოფლის მეურნეობის განვითარებისთვის, რაც ახალ პირობებთან შეგუებას ამარტივებს. სანტიაგოს ჩრდილო-დასავლეთით კერძო კომპანია აშენებს წყლის გასამტკნარებელ ქარხანას, რომელიც უზრუნველყოფს სასმელ წყალს, სოფლის მეურნეობას და სამთო საქმიანობას.
ტუპუნგატოს მწვერვალის ქვეშ დამონტაჟდა მეტროსადგური, რომელიც მეცნიერებს ეხმარება შეისწავლონ კლიმატის ცვლილება და ყინულის დინამიკა. ადგილობრივი წყალმომარაგების კომპანიები და მუნიციპალიტეტები სხვადასხვა ხერხს მიმართავენ, მაგალითად, მდინარე მაიპოს კაშხლით გადაღობვას ან სატვირთო მანქანებით სასმელი წყლის მიწოდებას მათთვის, ვისაც ჭა ამოუშრა.
მყინვარების დნობა მსოფლიოსთვის ერთ-ერთი სერიოზული პრობლემა გახდა. ყინულის საფარის შემცირება გავლენას ახდენს გლობალურ და ადგილობრივ კლიმატზე, ეკოსისტემებსა და ადამიანთა ცხოვრებაზე. მყინვარების გაქრობა არამხოლოდ წყლის რესურსებს ამცირებს, არამედ ზიანს აყენებს უძველეს კულტურებსა და ტრადიციებს, რომლებიც მთიან რეგიონებში განვითარდა.
ამიტომ განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მთიანი ტერიტორიების სამეცნიერო კვლევას, ბუნების შენარჩუნებას, ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების წესისა და ტრადიციების შესწავლას, რესურსების მართვას და მდგრად ტერიტორიების დაგეგმვას.
საქართველოც გამონაკლისი არ არის. ჩვენს ქვეყანაში თითქმის ყველა მყინვარი დნობის საფრთხის წინაშეა. მაგალითად, ჭალაათზე მდებარე მყინვარი ყოველწლიურად დაახლოებით 20 მეტრით უკან იხევს, კავკასიონის სხვა მყინვარების საშუალო წლიური უკანდახევა კი 10–15 მეტრია. ჭაუხის მყინვარი, რომელიც ყაზბეგსა და ხევსურეთს შორის მდებარეობს, პრაქტიკულად აღარ არსებობს. განსაკუთრებით საგანგაშოა მდგომარეობა ყაზბეგის რაიონში, სადაც ტემპერატურის ზრდის და ყინულის დნობის გაგრძელების შემთხვევაში, მრავალი მყინვარი შეიძლება გაქრეს, რაც სხვა ბუნებრივ კატაკლიზმებსაც გამოიწვევს.
საქართველოში ჯერ კიდევ საჭიროა მყინვარების მასის ბალანსის დეტალური კვლევა, რათა დადგინდეს კავშირი ნალექსა და დნობას შორის და განისაზღვროს რისკები დასახლებული პუნქტების სიახლოვეს. ასევე მნიშვნელოვანია ადრეული გაფრთხილების სისტემების დანერგვა, რაც უსაფრთხოების რისკებს მნიშვნელოვნად შეამცირებს. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში ამ სისტემების შექმნაზე უკვე მუშაობენ.
გეოგრაფია XI
ნინო მწარიაშვილი
